4.Astronomsko društvo "Novi Sad" - ADNOS inicijative za izgradnju Opseratorije i Planetarijuma

(1974 - 1991.)

Pojava sjajne komete 1973-f "Kohoutek" krajem 1973. godine na našem nebu, privukla je veliku pažnju šire javnosti, tako da su prof. Ž. Ćulum i Jaroslav Franvisti pokrenuli inicijativu 15. januara 1974. godine za obnovu rada Podružnice AD iz Beograda. Međutim, novi zakonski propisi u SAP Vojvodini to nisu dozvoljavali, tako da je tada pokrenta inicijativa za osnivanje posebnog astronomskog društva, prvog u Vojvodini. Osnivačka Skupština Astronomskog društva "Novi Sad" - ADNOS, održana je 04. marta 1974. godine, na Institutu za fiziku u Novom Sadu. Imajući u svom članstvu studente raznih fakulteta, učenike srednjih škola i građane, prva akcija ADNOS-a bila je organizacija predavanja iz astronomije sa osnovnim ciljem da se obrazuju članovi i populariše astronomija u gradu. U ciklusu predavanja pod nazivom "Astronomsko veče", u toku 1974. godine održano je 13 predavanja na kojima je bilo prisutno oko 800 slušalaca. Iste godine organzovano je prvo javno astronomsko posmatranje za građane. Bilo je to delimično pomračenje Meseca 04. juna 1974. godine. Posmatranje je realizovano na Đačkom igralištu na Limanu I, sa tri ekipe koje su vršile fotografska, fotometrijska i vizuelna posmatranja.

Prvi kurs predavanja iz opšte astronomije realizovan je 1975. godine. Sastojao se iz 23 teorijska i 10 praktičnih predavanja. Na predavanjima je prisustovalo prosečno 60 slušalaca(u nekim slučajevima 150 lica). Početkom godine, prof. Ž. Ćulum je pokrenuo inicijativu za izgradnju Narodne opservatorije na Petrovaradinskoj tvrđavi.

U proleće 1976. godine kupljeni su u SAD, jedan veći (108/1600mm) i dva manja teleskopa (80/1200; 60/900) za potrebe buduće Narodne opservatorije koja je trebala da bude izgrađena na uglu Sremske i Radničke ulice (adaptacijom starog fabričkog vodo-tornja).

U toku 1977. godine održano je 20. predavanja na kojima je bilo oko 1500 posetilaca. U toku 1978/79. godine održano je 10. predavanja i 11 javnih posmatranja neba, na kojima je bilo oko 1300 posetilaca.

Profesor Živojin Ćulum bio je predsednik ADNOS-a u periodu od 1974. do 1980. godine.

U školskoj 1980/81. godini, ADNOS organizuje kurs iz "Opšte astronomije" u 24 predavanja. Na pojedinim predavanjima bilo je prisutno i preko 200 slušalaca. Pored prof. Ćuluma predavači su bili još: Đ. Paunić, B. Jovanović i J. Francisti.

U školskoj 1981/1982.godini, održano je 21 predavanje, koja su bila podeljena u 4 ciklusa: Sunce, planete, zvezde i galaksije.

Pored predavanja, oragnizavana su i brojna posmatranja neba, te svih značajnih astronomskih pojava vidljivih na našem nebu.

Povodom 10 godina rada ADNOS-a, od 16. do 30 septembra 1984. godine, u Domu JNA na Trgu Slobode u Novom Sadu, organizovana je izložba "ASTRONOMIJA U VOJVODINI". Na izložbi je na 20 velikih panoa sa oko 200 fotografija prikazan razvoj astronomije u Vojvodini.

Na proleće 1985. godine pokrenuta je inicijativa za adaptaciju male stražare na Petrovaradinskoj tvrđavi, za potrebe Narodne opservatorije. U toku zime 1985/1986. godine, napravljen je projekat i pribavljena odgovarajuća dokumentacija, a radovi na objektu su trajali u periodu od oktobra 1986. do marta 1987. godine. Iako po projektu svi predviđeni radovi nikada nisu završeni, dobrovoljnim radom članova u periodu 1987/1990, Opservatorija je osposobljena za rad. Prvi posetioci Opservatorije bili su učenici gimnazije "J. J. Zmaj" iz Novoga Sada, u maju 1990. godine, kada su kroz teleskop "Tasco 20 T", posmatrali Mesec.

Poslednje predavanje u organizaciji ADNOS-a, prof. Ćulum je održao 31. oktobra 1989. godine, na institutu za fiziku, u amfiteatru VII, na temu “Astronomija od Kopernika do Njutna”. Bilo je prisutno oko 100 slušalaca. Iduće 1990.godine bio je bolestan, tako da je ciklus predavanja iz astronomije prvi put realizovan bez njega. Zdravstveno stanje mu se sve više pogoršavalo.Preminuo je 10. oktobra 1991. godine.

Prof. Ćulum sahranjen je 13. oktobra 1991. godine u 15h na Gradskom groblju u Novom Sadu, u aleji zaslužnih gradana. Na inicijativu ADNOS-a i Kulturno prosvetne zajednice Vojvodine, 1996. godine, Studentski dom na Limanu IV, dobio je ime "prof. Živojin Ćulum". Građani Novoga Sada, takode ga nisu zaboravili. Njegovo ime nosi od 1998. godine jedna od glavnih ulica u predgrađu Novog Sada, tzv. "Mali Beograd", preko puta "Najlon pijace".

Strana IV